Mogen mannen dan helemaal niets meer zeggen?

“Elke keer als ik in een stad loop, heb ik last van straatintimidatie. In de avond heb ik er vaker last van dan ’s middags. In de zomer heb ik er ook meer last van, omdat ik dan blotere kleding draag. Ik liep bijvoorbeeld afgelopen zomer ‘s avonds alleen over straat. Ik was bijna te laat voor mijn trein, dus ik liep wat sneller dan normaal. Als ik snel loop, dan beweeg ik meer met mijn heupen. Terwijl ik langsliep, riep een groepje buitenlandse mannen: “Mooi meisje, kom hier!”. Ik antwoordde daar niet op, waardoor een man achter mij aan fietste en een gesprek begon. Hij bleef maar aandringen op dat ik hem mijn nummer moest geven. Ik voel me heel ongemakkelijk op zo’n moment, maar ik kan mij gelukkig heel rustig houden.”

Sissende geluiden, seksueel getinte opmerkingen en mannen die achter je aan lopen… ook in Enschede komen die dingen veel voor. Julia Frieling heeft een paar jaar in Enschede gewoond, waar ze vaak last had van straatintimidatie. Maar met het verbod dat vanaf 1 januari 2022 van kracht is gegaan in Enschede, is ze niet helemaal gerustgesteld.

Straatintimidatie is een veelvoorkomend probleem in Nederland. Meerdere gemeenten hebben een poging gedaan om straatintimidatie te verbieden, met enkel een paar succesvolle wetsvoorstellen. Malkis Jajan, gemeenteraadslid voor de VVD in Enschede, heeft lang gestreden voor het verbod in Enschede. Zijn ouders zijn gevlucht uit Syrië, een land waar zijn moeder en oma niet veilig over straat konden. Ze vluchtten naar het veilige Nederland, waar straatintimidatie een minder groot probleem is. Vrijheid is nergens vanzelfsprekend, zegt Jajan: “Mijn zus vertelt mij verhalen over dat ze soms bang is om alleen over straat te gaan. Het onderwerp raakt mij op een persoonlijk vlak.”

In 2020 begon Myrthe van der Houwen een petitie om straatintimidatie tegen te gaan in Enschede. Ze was het zat om opmerkingen als: “Ik zou je doen”, of heftiger: “Laat me je kutje eten” te krijgen. Ruim 17.500 mensen ondertekenden haar petitie. Naar aanleiding van haar acties kwam er meer cameratoezicht in de stad, werd er scherper toezicht gehouden op overlastplegers en werden er gebiedsverboden opgelegd, schrijft Tubantia (2021).

Enschede
“Straatintimidatie was nooit strafbaar in Enschede en er is nooit een meldpunt geweest, daarom is het lastig om te zeggen of de situatie is verslechterd of verbeterd in de afgelopen tijd.” Vertelt Jajan. Er zijn verschillende plannen voor de uitvoering van de wet: “Het achterna lopen en de seksuele gebaren zijn nu verboden. De politie zal voornamelijk er op heterdaad handhaven, maar we hebben ze ook het idee meegegeven om lokagenten in te zetten.Aan de hand van campagnes en camera’s zal er ook meer bewustzijn komen. Ten slotte komt er een meldpunt voor mensen in Enschede.” Tot nu toe hebben deze bewustwordingsacties gewerkt. Medeoprichters van de petitie hebben Jajan laten weten dat sommige plekken in Enschede rustiger zijn geworden.

Julia Frieling voelt zich echter niet veel veiliger door het verbod. “Ik weet niet of ik me veiliger zou voelen. Het gebeurt vaak op momenten dat er niemand in de buurt is. Volgens mij is er helemaal geen grip op en valt het niet te handhaven. Maar ik ben blij dat er iets wordt gedaan, de tijd zal het effect op lange termijn bewijzen.”

Stichting Stop Straatintimidatie zegt daarover op hun website: “Een verbod op straatintimidatie is niet moeilijker te handhaven dan talloze andere verboden. De meeste inbrekers worden niet op heterdaad betrapt. Grofvuil dumpen gebeurt helaas ook meestal straffeloos.” Toch is het instellen van een verbod niet zonder slag of stoot.

De poging van Rotterdam
Rotterdam zet zich in om met name vrouwen en mensen uit de LHBTI+-gemeenschap een veiliger gevoel te geven op straat. Rotterdam lanceerde de StopApp, waar mensen melding kunnen maken van straatintimidatie. Uit onderzoek van het Centrum voor Criminaliteitspreventies en Veiligheid (CCV) in opdracht van het Ministerie Justitie en Veiligheid (2018) werd duidelijk dat gemeentes van Rotterdam namelijk behoefte hadden aan meer inzicht in de aard en de omvang van het probleem. Ze hebben namelijk lang geprobeerd straatintimidatie te verbieden in de stad.

Een echt verbod is er in Rotterdam niet van gekomen, omdat de wet in strijd zou zijn met de vrijheid van meningsuiting, zo besliste het Gerechtshof in Den Haag in 2019. Volgens het onderzoek van het CCV is het lastig om een eenduidige definitie van straatintimidatie te vormen. Deze definitie maakt strafbaarstelling echter wel mogelijk.

Over strafbaarstelling zegt Stop Straatintimidatie dit: “De meeste aspecten van straatintimidatie zijn (net) niet te vatten onder het verbod op bedreiging of op belediging. Dit geldt zelfs voor het uitschelden voor ‘hoer’, omdat dit naar de letter genomen een aanduiding voor een beroep is. Herhaaldelijk “Wil je seks?” in het gezicht van iemand zeggen, kan naar de letter ook opgevat worden als een toenaderingspoging.”

Veiligheidsmonitor
Het onderzoek van het CCV gaf aan dat landelijk onderzoek ontbreekt. Het CBS publiceert tweejaarlijks de Veiligheidsmonitor, maar deze cijfers vallen niet altijd onder straatintimidatie. In algemene zin kan daarom moeilijk over straatintimidatie worden gesproken. Wel kan er wat gezegd worden over de veiligheid op straat. Volgens de Veiligheidsmonitor (2019) voelen mensen zich het meest onveilig op plekken waar jongeren rondhangen. Jongeren van 15 tot 25 voelen zich onveiliger dan andere leeftijdsgroepen. 54 procent van de vrouwen in die leeftijdsgroep voelt zich wel eens onveilig.

Mogen mannen dan niets meer zeggen?
Stichting Stop Straatintimidatie zegt dat flirten totaal iets anders is dan straatintimidatie. Volgens hen is straatintimidatie een manier om vrouwen hun ‘plaats’ te wijzen en ze te laten weten dat ze kunnen rondlopen, werken en studeren, maar dat ze een vrouw blijven en mannen dus altijd wat over ze mogen zeggen.

Daarnaast zegt de stichting dat de respectloze mannen het verpesten voor de anderen, die wel respectvol zijn naar vrouwen. Vrouwen kunnen deze mannen op het eerste oog alleen niet onderscheiden: “Dit maakt ze ook minder ontvankelijk voor jouw respectvolle toenaderingspogingen, al dan niet van romantische aard. Straatintimidatie belemmert een ongedwongen sociale interactie tussen mannen en vrouwen in de publieke ruimte.”

Over hoe de handhaving van de nieuwe wet wordt uitgevoerd, heeft de politie in Enschede geen uitspraak gedaan. Jajan is in ieder geval blij dat de wet er is gekomen. Hopelijk zullen vrouwen als Myrthe van der Houwen en Julia Frieling zich de komende jaren veiliger voelen in Enschede. Stop Straatintimidatie zal in die tijd zich inzetten om straatintimidatie landelijk te verbieden. Tot die tijd zal er meer onderzoek moeten worden gedaan naar het probleem.