© Foto door: Pixabay

Maandag 13 oktober bestaat De Koninklijke UD in Deventer, de oudste veldsportvereniging van Nederland, 150 jaar. Wat in 1875 begon als cricketclub, groeide uit tot een sportvereniging waar generaties Deventenaren hun plek vonden. Toch worstelt de ‘grand old lady’ van de sportwereld met een nieuwe uitdaging: hoe blijf je als traditierijke club de verbindende factor in een veranderende Vinex-wijk?

De mijlpaal wordt gevierd bij sportpark Het Schootsveld in de wijk De Vijfhoek: de locatie waar de club dertig jaar geleden naartoe verhuisde. “Die verhuizing bracht vernieuwing: een prachtig complex en een nieuwe fase voor de club,” vertelt voorzitter Joost Rutgers.“Ons motto is ‘De band die bindt.’ Deze band wil Koninklijke UD ook graag met de inwoners in de wijk de Vijfhoek smeden en ook niet leden een plek bieden waar zij zich welkom voelen en zin kunnen geven aan hun dag.” In een wijk als De Vijfhoek, waar een dorpsplein of buurtcafé ontbreekt, is de sportkantine een van de weinige fysieke plekken waar die onderlinge verbinding wordt gezocht. 

Toch volgde in de jaren na de verhuizing een ontwikkeling die de positie van de club ter discussie stelt. Na een bloeiperiode rond 2004–2009 kwam de Koninklijke UD in een langdurige fase van krimp terecht. In het topseizoen 2008/2009 telde de club 740 leden, inmiddels zijn dat er in 2025/2026 nog 344, een daling van meer dan de helft. Vooral bij de jeugd is die terugloop zichtbaar. Waar vroeger per lichting vaak 25 tot 35 spelers op het veld stonden, zijn dat tegenwoordig soms nog maar 10 tot 15. Ook het vrouwenvoetbal is vrijwel volledig verdwenen: in 2005/2006 had UD nog 37 senioren vrouwen, maar sinds 2021/’22 staat dat aantal structureel op nul. Tegelijkertijd vormen de senioren mannen nog altijd de stabiele kern van de vereniging, met ook nu nog rond de 190 spelers.

Ondanks de trouwe senioren staat de basis voor de toekomst, de aanwas van de jeugd, onder druk. Secretaris Hans van Duren vertelt licht gefrustreerd over de ontwikkelingen die hij ziet. Zo wijst hij op de komst van SVO Deventer in 2021. Een voetbalvereniging voor uitsluitend meiden en vrouwen. Hij ziet het als een mogelijke oorzaak van de afname in het aantal vrouwenleden in zijn club. Daarnaast speelt het imago van UD volgens hem mee. “We horen weleens dat mensen ons een kakclub of een elitaire club noemen. Dat vind ik allang achterhaald, maar dat beeld leeft blijkbaar nog.” Wat hem vooral verbaast, is hoe dichtbij de concurrentie zit. “In Colmschate hebben ze 55 jeugdleden en wij hier 16, op 200 meter afstand. Waarom lopen mensen wel dat deurtje verder, maar lopen ze niet bij ons naar binnen?” Hij ziet hetzelfde gebeuren bij andere clubs. “Sallandia is net als UD een oudere vereniging en pal naast een jongere club gevestigd en heeft ook nauwelijks aanwas.”

Van Duren ziet een verandering in het gehele Deventers voetbal. Hij vertelt dat steeds meer teams overstappen van de zondag naar de zaterdag. “Gezinnen bestaan nu uit twee verdieners en daardoor zijn we allemaal druk. Onder de senioren zie ik dat ze de zondag graag voor hunzelf hebben om met hun gezin te zijn. De jeugd wil de zondag juist vrij, zodat ze op zaterdag kunnen stappen.” UD groeide daardoor juist in het aantal zaterdagteams. “Het gebeurt in heel Deventer. Bijvoorbeeld Helios was van oorsprong een zondagclub. Nu hebben zij zes teams op zaterdag en nog maar één op zondag. Bij sommige clubs is zondagvoetbal zelfs helemaal verdwenen.”

© Foto door: Koninklijke UD

Concurrentie

Met een vader en een grootvader die lid zijn bij UD, kon het niet anders dan dat Rutgers zelf ook het witte overhemd met de rode sjerp aantrok. Vijftig jaar geleden liep hij voor het eerst het veld op en inmiddels is hij al zo’n tien jaar actief als voorzitter. Rutgers ziet dat de manier waarop mensen met een club verbonden zijn, is veranderd. “Zoals ik lid ben geworden, en mijn kinderen ook, is dat minder vanzelfsprekend bij mensen die in de Vijfhoek kwamen wonen. Ouders denken nu: mijn kind vindt voetballen leuk, ik kijk wel even bij welke club ik dat ga doen. Mensen ‘shoppen’ meer tussen verenigingen.” Het laat zien dat de rol van de sportclub verandert, meent Rutgers. “Bewoners zien het vaker als een voorziening waar ze gebruik van maken, en minder als een gemeenschap waar ze zelf actief aan bijdragen. De verbinding met de club is daardoor minder vanzelfsprekend”

Hoewel UD als oudste veldsportvereniging een tijdje het monopolie had in Deventer , verscheen de eerste belangrijke concurrent al snel: Be Quick, nu bekend als Go Ahead Eagles, in 1902. Gevolgd door clubs als Daventri (1906) en vele anderen, ontstond er een steeds breder sportlandschap.  Momenteel telt de gemeente vijftien voetbalverenigingen die actief zijn binnen de KNVB en drie clubs die niet meer actief zijn in de standaard klassen van de KNVB.

Toch kiezen veel gezinnen juist bewust voor UD. “Ze komen hier vanwege de gemoedelijkheid,” zegt Rutgers. “Wij hebben vrijwilligers die met volle overgaven de jeugd trainen, dat enthousiasme spreekt aan. Ouders zien dat en denken: ja, dit past bij ons.”Dat enthousiasme is onmisbaar voor de club, meent Rutgers. “Zonder vrijwilligers kunnen we de hekken wel sluiten.”

Tradities

De KNVB waarschuwt in haar jaarverslag echter wel voor maatschappelijke verschuivingen zoals vergrijzing en de groei van alternatieve vrijetijdsbesteding. De bond stelt dat verenigingen actief moeten nadenken over nieuwe voetbalvormen om leden langer betrokken te houden. UD doet dit al door bijvoorbeeld vaker op zaterdag te voetballen in plaats van op zondag. Ook steken ze veel energie in de trainingen van de allerjongsten, de mini’s. Door leuke tradities te combineren met het voetballen, proberen ze die kleintjes al vroeg echt fan te maken van de club.

Wie zich vol overgave inzet om die jeugd enthousiast te maken, is Hidde de Jong. De fanatieke jeugdtrainer bedenkt continu manieren om de sfeer erin te houden en introduceerde zo zijn eigen tradities. Zo kwam De Jong jaren geleden met het pannenkoekentoernooi. “Als we een voetbalvrij weekend hebben, doen we gewoon onderlinge potjes en daarna eten we pannenkoeken,” vertelt hij. “Iedereen wordt door elkaar gehusseld, maakt niet uit hoe goed je bent. Het gaat om de gezelligheid.” Ook het paashaas-knallen is inmiddels een klassieker. “Dan moet er iemand in het paashaaspak en mogen de kinderen schieten,” lacht De Jong. “Ik heb er een paar keer ingezeten… en ben ook geraakt, ja. Maar de kinderen vinden het geweldig.”

Voor De Jong zelf  is juist de oudheid van UD hetgeen dat hem naar de club trekt. “Daardoor merk je toch dat er traditie in zit, het heeft sfeer. Het is anders dan gewoon zomaar een vereniging”, vertelt hij. De Jong is geen geboren Deventenaar, maar toen hij in 2010 een club zocht, was hij meteen verkocht bij het horen van het clublied.  “Na een overwinning wordt ons clublied door teams met elkaar gezongen op het veld. Dan zie je tegenstanders denken: Wat zijn die nou aan het doen? Voor ons is het geweldig. Het is gewoon echt een verbindend ding.”

© Foto door: Koninklijke UD

Verder dan alleen voetbal

De vraag die boven deze 150-jarige vereniging hangt, is: hoe overleef je als traditierijke club in een veranderende Vinex-wijk? Het antwoord lijkt juist in die tradities te zitten. Hoewel de Koninklijke UD kleiner wordt door de veranderende tijd en concurrentie in De Vijfhoek, is hun motto ‘de band die bindt’ hun grootste overlevingskans. Juist in een drukke, individuele wereld blijft er behoefte aan een plek waar je niet alleen komt om te scoren, maar ook om samen een lied te zingen of pannenkoeken te eten.

Dat die clubliefde diep zit en soms zelfs van kilometers ver wordt gemist, blijkt wel uit een bijzonder berichtje. “Laatst kregen we een bericht uit Nieuw-Zeeland van iemand die als kind bij UD had gespeeld,” vertelt Rutgers met een glimlach. “Dan besef je: wat we hier hebben, reikt verder dan alleen voetbal.” Hij pakt vol trots zijn telefoon erbij en laat de foto zien: Een vrolijke man met een oud UD-shirt aan en een opgeheven glas wijn. Bij de foto schrijft het oud-lid: Maandag, om drie minuten over tien, drink ik er eentje op jullie hier.

Drie minuten over tien, het exacte tijdstip dat de club 150 jaar bestaat. Zo traditiegetrouw als de UD-ers zijn, wordt de verjaardag op de minuut gevierd. Dan blikt de club terug op 150 jaar vol tradities, toegewijde vrijwilligers en een geliefd clublied.