Een drang naar authenticiteit
Een koude maartbries snijdt door de straten van Harderwijk. Met een dikke winterjas loopt Gerdien Morren het gemeentehuis uit om een rondje door de stad te gaan lopen. Dit is niet zomaar een rondje. Over de afgelopen 40 jaar liep ze deze ronde honderden, zo niet duizenden keren. Onder haar arm draagt ze een uitpuilende map mee. Haar persoonlijke dossier van de strijd die ze al bijna 40 jaar voert.
Even sluit Gerdien haar ogen. Ze ziet het meteen weer voor zich. 26 jaar oud en net begonnen als stadsgids. Het werk dat ze zo graag wilde doen uit liefde en bewondering voor de binnenstad van Harderwijk. Toen al ging de ronde langs de Kaatsbaan, de Vuldersbrink, het Muntplein richting de boulevard en het eindigde bij de Vischpoort. Het mooiste van Harderwijk kwam aan bod. Een echte Hanzestad in al haar glorie. Eeuwenoude neogotische gevels en verfijnde bogen vertelden het verhaal van een stad vol rijkdom. Gerdien was nog maar net als gids begonnen toen de gemeente besloot om de knop om te zetten. In de jaren die volgden zag Gerdien het ene na het andere klassieke gebouw verdwijnen. Kerken, boerderijen en zelfs de universiteit moesten plaatsmaken voor strakke functionele woningen.
Gerdien loopt met een stevige pas de Kaatsbaan op. Heel even staat ze stil en kijkt ze om haar heen. Vervolgens trekt ze haar map open en met een geroutineerde beweging haalt ze een geplastificeerde zwart-witfoto tevoorschijn. Onderaan de foto staat ´Militair Hospitaal, Kaatsbaan 1976´ geschreven. Ze houdt de foto vast op ooghoogte, precies over de originele locatie heen. Het hospitaal was ooit de plek voor 114 gewonde soldaten van het garnizoen. Langzaam laat Gerdien de foto weer zakken en ziet ze een reeks van tien identieke rijtjeshuizen. Geen steen, plint of gevel herinnert nog aan al die soldaten die hier zijn hersteld. ¨In 1982 besloten ze gewoon, we gooien het plat! ¨Zegt ze terwijl ze nog één laatste keer naar de monochrome foto kijkt. ¨Mijn grootste angst was altijd dat Harderwijk zou veranderen in een gezichtsloze verzameling betonblokken¨, zegt Gerdien terwijl ze de map met een doffe klap dichtslaat.
Met een stevige pas vervolgt Gerdien haar route richting de Vuldersbrink. Op de hoek van het plein staat ze abrupt stil. Voor een seconde is alleen de gure wind en het gekraak van een reclamebord te horen. ¨Hier stonden alle stadsboerderijen¨. Stapvoets loopt ze verder de Vuldersbrink in. ¨Een smederij, bedrijvigheid, historie. Vanaf eind jaren 70 haalden ze alles neer en wat kregen wij ervoor terug, dit betonblok, ¨ moppert Gerdien terwijl ze naar de strakke gevel van de HEMA wijst.
Met de weemoed in haar ogen keert Gerdien de Vuldersbrink de rug toe. Via een smalle doorgang wandelt ze richting het Muntplein. Hoewel ze de ronde ondertussen op haar duimpje kent zet het haar nog elke dag aan het denken: ¨Wat was er van Harderwijk overgebleven als de gemeente niet zo bevangen was geraakt door de wens tot vernieuwing? ¨ Veel tijd om hierover na te denken heeft ze niet want na een kleine vijf minuten lopen verandert de omgeving. Opeens lijkt het alsof Gerdien terug is gereisd in de tijd. Een enorm complex met een idyllisch binnenplaatsje vol groen. Dit is geen smaakloos bouwwerk uit de jaren tachtig, dit is een visitekaartje voor architectuur uit de 19e eeuw. De teleurstelling in haar ogen lijkt op slag te veranderen in een twinkeling van vreugde en bijna opgelucht laat ze haar schouders zakken alsof er letterlijk een last van haar afvalt. Voor haar staat het monumentale complex van de voormalige Oranje-Nassaukazerne. Waar in de negentiende eeuw soldaten werden opgeleid voor het Indische leger, wonen nu burgers. De karakteristieke gevels staan er nog exact zo bij als eeuwen geleden.
Gerdien loopt door naar het Kloosterplein. Voor het eerst is er in de bijna akelige stilte een oorverdovend geluid te horen. Hoe dichter ze bij het plein komt hoe beter te horen is dat er flink verbouwd wordt. Zwaar materieel en klinkend gereedschap worden gebruikt om te werken aan een nieuwe locatie voor het Marius van Dokkum Museum. Ooit liep Gerdien hier langs het oude kloostercomplex, en hoewel dat er niet meer zit wordt het niet gesloopt. Het museum zal deel uitmaken van de architectuur die er al eeuwen staat.
De toch al frisse wind steekt verder op. Gerdien doet haar sjaal nog maar eens extra strak om. Net voordat ze de hoek omgaat en haar ronde wil afsluiten langs de boulevard, stopt ze voor een excentriek gebouw. Het is een voormalige stadspoort uit de 15e eeuw die aan het begin van deze eeuw op instorten stond. Een particulier stel heeft de poort van de ondergang gered en het zo gerenoveerd dat ze er nu kunnen wonen. Drie stevige tikken op een deurklopper volgen en er wordt opengedaan. Het stel kent Gerdien goed en ze is hier al wel eens eerder binnen geweest tijdens één van haar rondleidingen. Ook van binnenuit is er veel bewaard gebleven van de geschiedenis. Ooit werd hier soep gemaakt voor alle inwoners van Harderwijk die honger hadden. Onder de keuken met een glasplaat ertussen is het bewijs hiervan nog te zien. Gerdien loopt over het glas met eronder een soeppan zo hoog als ze zelf is en aan de muur hangt nog de oude lepel die werd gebruikt, ook deze opgeblazen tot gigantische proporties.
Op de zolder staat een raam met uitzicht over de hele binnenstad. Vanaf de top van de toren kijkt Gerdien met trots uit over haar Harderwijk. De fouten uit het verleden zijn niet uitgewist maar boven op deze eeuwenoude stenen valt het kwartje. ¨Harderwijk zal haar ziel nooit meer zomaar weggeven¨.

Recente reacties